Sunucuyu yeniden kurma ve kurtarma modu

Rescue modu nedir ve ne zaman ihtiyaç duyarsınız?

Sunucunuz erişilemez hale geldiğinde ve SSH üzerinden bile giriş yapamadığınızda, aklınıza gelmesi gereken ilk çözüm rescue modudur. Bu mod, ana işletim sistemini başlatmaya gerek kalmadan sunucunun dosya sistemine erişmenizi sağlayan geçici ve acil bir ortamdır. Bu modda sunucu, minimal bir çekirdek ve ortamla (genellikle Linux tabanlı) başlatılır ve onarım, yeniden kurulum veya veri kurtarma işlemlerini gerçekleştirebilirsiniz.

Rescue moduna ihtiyaç duyabileceğiniz en yaygın nedenler şunlardır:

• Root parolasını unutmak ve SSH erişiminin olmaması
• /etc/fstab gibi yapılandırma dosyalarının bozulması ve önyüklemeyi durdurması
• Kötü amaçlı yazılım saldırısı veya dosya sistemi izinlerinin değiştirilmesi
• Önemli verileri kaybetmeden işletim sistemini tamamen yeniden kurma ihtiyacı
• Sistemi önyüklemeden bırakan başarısız çekirdek güncellemesi

Bu makalede, rescue modunu kullanarak sunucunuzu nasıl yeniden kuracağınızı ve verilerinizi nasıl kurtaracağınızı adım adım öğreneceksiniz. Bu kılavuz Debian/Ubuntu ve CentOS/Rocky Linux tabanlı dağıtımlar için yazılmıştır, ancak genel prensipler her Linux işletim sistemi için aynıdır.

Rescue moduna giriş; nereden başlamalı?

Rescue moduna giriş genellikle hosting sağlayıcınızın veya veri merkezinizin yönetim paneli üzerinden yapılır. ServerNet'te bu seçenek sunucu yönetim bölümünüzde mevcuttur, ancak genel adımlar çoğu panelde benzerdir:

1. Yönetim paneline giriş yapın ve ilgili sunucuyu seçin.
2. «Rescue Mode» veya «Boot in Rescue» seçeneğini bulun.
3. Geçici bir işletim sistemi (genellikle hafif bir Linux dağıtımı) seçin.
4. Rescue ortamına erişim için geçici bir parola belirleyin.
5. Sunucuyu yeniden başlatın. Sistem normal önyükleme yerine rescue ortamına girecektir.

Birkaç dakika sonra bağlantı bilgileri (IP adresi, SSH portu ve parola) panelde görüntülenecektir. Genellikle rescue modunda SSH portu normal moddan farklıdır (örneğin, port 22, 2222 olarak değişir).

Rescue ortamına bağlanma

Bağlanmak için yerel terminalinizden aşağıdaki komutu çalıştırın:

ssh root@YOUR_SERVER_IP -p 2222

SSH anahtarı kullanıyorsanız, anahtarın yolunu belirtmeniz gerekebilir:

ssh -i ~/.ssh/id_rsa root@YOUR_SERVER_IP -p 2222

Giriş yaptıktan sonra, sunucunuzun ana dosya sisteminin genellikle otomatik olarak mount edilmediği minimal bir ortamdasınız. Verilere erişmek için bölümleri tanımlamanız ve mount etmeniz gerekir.

Bölümleri tanımlama ve mount etme

İlk adım, disk bölümlerini bulmaktır. lsblk veya fdisk -l komutunu kullanın:

lsblk

Çıktı genellikle şuna benzer:

NAME   MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINT
sda      8:0    0   40G  0 disk
├─sda1   8:1    0  512M  0 part
├─sda2   8:2    0   39G  0 part
└─sda3   8:3    0    2G  0 part [SWAP]

Bu örnekte, sda2 ana sistem (root) bölümüdür. Şimdi onu mount edin:

mkdir -p /mnt/rescue
mount /dev/sda2 /mnt/rescue

Sisteminiz LVM kullanıyorsa (modern sunucuların çoğunda yaygındır), ek adımlar atmanız gerekir:

vgscan
vgchange -ay
ls /dev/mapper/

Ardından mantıksal bölümü mount edin:

mount /dev/mapper/ubuntu--vg-root /mnt/rescue

Yaygın hata: mount başarısız

Mount sırasında wrong fs type hatasıyla karşılaşırsanız, bölümün dosya sistemini yanlış tanımlamış olabilirsiniz. blkid komutuyla dosya sistemi türünü kontrol edin:

blkid /dev/sda2

Çıktı TYPE="ext4" gibi olacaktır. Ardından açık seçenekle mount edin:

mount -t ext4 /dev/sda2 /mnt/rescue

Verileri koruyarak sunucuyu yeniden kurma

Rescue modunun en önemli kullanımlarından biri, kritik verileri kaybetmeden işletim sistemini yeniden kurmaktır. İki senaryo vardır: tam yeniden kurulum (veriler silinir) ve onarım amaçlı yeniden kurulum (yalnızca sistem dosyaları yeniden kurulur). Rescue modunda genellikle panelden tam yeniden kurulum seçeneğini seçersiniz, ancak önce önemli verilerin yedeğini almalısınız.

Önemli verilerin yedeğini alma

Ana bölümü mount ettikten sonra, önemli dosyaları harici bir hedefe taşıyabilirsiniz. Örneğin, /var/www dizininin (web sitesi içeriği) yedeğini almak için:

tar -czf /mnt/rescue/backup/www-backup.tar.gz -C /mnt/rescue var/www

Veya tüm MySQL veritabanının yedeğini almak istiyorsanız, önce veritabanı dosyalarını kopyalayın:

cp -a /mnt/rescue/var/lib/mysql /mnt/rescue/backup/mysql-backup

Ardından yedek dosyasını scp ile yerel sisteminize aktarın:

scp -P 2222 root@YOUR_SERVER_IP:/mnt/rescue/backup/www-backup.tar.gz .

İşletim sistemini yeniden kurma

Yedekleme yaptığınızdan emin olduktan sonra, yönetim panelinden «Reinstall» veya «OS Reinstall» seçeneğini seçin. Yeni işletim sistemini seçin ve işlemin tamamlanmasını bekleyin. İşlem bittikten sonra sunucu temiz işletim sistemiyle önyüklenecek ve yedeklediğiniz verileri geri yükleyebilirsiniz.

Sistemi tam yeniden kurulum olmadan onarma

Çoğu durumda, tam yeniden kuruluma gerek yoktur ve sorunu rescue modundan çözebilirsiniz. Bu yöntem daha hızlıdır ve verileriniz bozulmadan kalır.

Root parolası sorununu çözme

Root parolasını unuttuysanız, ana bölümü mount ettikten sonra dosya sistemini chroot yapın:

mount --bind /dev /mnt/rescue/dev
mount --bind /proc /mnt/rescue/proc
mount --bind /sys /mnt/rescue/sys
chroot /mnt/rescue /bin/bash

Artık chroot ortamındasınız ve parolayı değiştirebilirsiniz:

passwd root

Parolayı değiştirdikten sonra chroot'tan çıkın ve sunucuyu yeniden başlatın:

exit
umount -R /mnt/rescue
reboot

Bozuk fstab dosyasını onarma

Sistem /etc/fstab hatası nedeniyle önyüklenmiyorsa, dosyayı düzenleyin:

nano /mnt/rescue/etc/fstab

Mount edilen bölümlerle ilgili satırları kontrol edin. Yaygın bir hata, yanlış tanımlayıcı (UUID) kullanmaktır. Doğru UUID'yi bulmak için:

blkid

Ardından doğru UUID'yi fstab dosyasında değiştirin. Değişiklikleri kaydettikten sonra sunucuyu yeniden başlatın.

GRUB'u yeniden kurma

Çekirdek güncellemesi veya bölümleme değişikliğinden sonra sistem GRUB hatasıyla karşılaşırsa, önyükleyiciyi yeniden kurmanız gerekir. chroot ortamında:

grub-install /dev/sda
update-grub

UEFI sistemler için yol farklıdır:

grub-install --target=x86_64-efi --efi-directory=/boot/efi
update-grub

Rescue modunda yaygın sorunları giderme

Bu bölümde, kullanıcıların rescue modunda karşılaştığı birkaç yaygın soruna değineceğiz.

Sorun: Rescue modunda ağ erişimi

Bazen rescue modunda ağ otomatik olarak etkinleştirilmez. Paket indirmeniz veya dosya aktarmanız gerekiyorsa, ağı manuel olarak etkinleştirin:

ip link set eth0 up
dhclient eth0

Veya statik IP'niz varsa:

ip addr add YOUR_IP/24 dev eth0
ip route add default via YOUR_GATEWAY

Sorun: Yedekleme için yeterli alan yok

Ana bölüm neredeyse doluysa ve yedekleme için yeterli alan yoksa, sıkıştırma kullanabilir veya dosyaları doğrudan rsync ile uzak sisteme aktarabilirsiniz:

rsync -avz -e "ssh -p 2222" /mnt/rescue/var/www/ user@backup-server:/backup/www/

Sorun: Dosya sistemi bozuk

Mount sırasında Input/output error hatasıyla karşılaşırsanız, dosya sistemini kontrol edin ve onarın:

fsck -y /dev/sda2

Bu komut birkaç dakika sürebilir. İşlem bittikten sonra tekrar mount edin.

Yeniden kurulumdan sonra verileri kurtarma

İşletim sistemini yeniden kurduktan sonra, yedeklediğiniz verileri sunucuya geri yüklemeniz gerekir. Önce yedeği sunucuya aktarın:

scp www-backup.tar.gz root@YOUR_SERVER_IP:/tmp/

Ardından sunucuda dosyayı arşivden çıkarın:

tar -xzf /tmp/www-backup.tar.gz -C /var/www/

Veritabanı için, kopyalanan dosyaları orijinal konuma geri getirin ve MySQL servisini yeniden başlatın:

systemctl restart mysql

Özet ve son notlar

Rescue modu, her sunucu yöneticisi için hayati bir araçtır. Bu tekniklere hakim olarak, kritik durumlarda sakin kalabilir ve verilerinizi kurtarabilirsiniz. Birkaç son not:

• Önemli verilerin her zaman sunucu dışında düzenli yedeklerini alın. Rescue modu son çaredir, yedeklemenin yerini tutmaz.
• Her büyük değişiklikten önce (çekirdek güncellemesi, bölümleme değişikliği) yönetim panelinden anlık görüntü (Snapshot) alın.
• ServerNet panelindeki rescue modu belgelerini inceleyin; rescue ortamında bölümlerin otomatik mount edilmesi gibi özel özellikler olabilir.
• Pratik yapın! Bir test sunucusunu kasıtlı olarak bozun ve rescue moduyla onarmaya çalışın. Bu deneyim gerçek durumlarda çok değerli olacaktır.

Bu kılavuzla, sunucunuzdaki herhangi bir krizi yönetmeye hazırsınız. Sorularınız varsa, yorum bölümü hizmetinizdedir.