Blok depolama birimleri ekleme ve yönetme

Bulut sunucularla çalıştıysanız, mutlaka şu ihtiyaçla karşılaşmışsınızdır: ilk disk alanı doldu ve sunucuya yeni bir disk eklemeniz gerekiyor. Fiziksel dünyada bu, yeni bir sabit disk satın almak ve sunucu kasasını açmak anlamına gelir; ancak bulut ortamında standart çözüm blok disk kullanmaktır. Blok disk, sunucunuza bağlayabileceğiniz, biçimlendirebileceğiniz ve ayrı bir bölüm veya daha büyük bir mantıksal birimin parçası olarak kullanabileceğiniz bağımsız bir depolama birimidir. Bu makalede, bir blok diski bulut sunucunuza nasıl bağlayacağınızı, biçimlendireceğinizi, kalıcı olarak bağlayacağınızı ve son olarak veri kaybı olmadan boyutunu nasıl artıracağınızı adım adım öğreneceksiniz.

Blok Disk Nedir ve Neden İhtiyacınız Var?

Blok disk (Block Storage), sunucunuza bir blok aygıtı (örneğin /dev/vdb) olarak bağlanan düşük seviyeli bir depolama birimidir. Sunucuyla birlikte oluşturulan sistem disk alanının aksine, blok disk sunucular arasında taşıyabileceğiniz, ayrı olarak yedekleyebileceğiniz ve işletim sisteminde değişiklik yapmadan büyütebileceğiniz bağımsız bir kaynaktır.

Blok diskin yaygın kullanım alanları şunlardır:

• Büyük veritabanlarını (MySQL, PostgreSQL) sistem diskinden ayrı olarak depolamak
• Kullanıcıların yüklediği dosyaları ve medya içeriklerini saklamak
• Ana disk alanını işgal etmemesi gereken log ve yedek dosyaları
• Ağ üzerinden kopyalamaya gerek kalmadan sunucular arasında veri aktarımı

Önemli not: Blok disk varsayılan olarak ham (Raw) durumdadır ve kullanmadan önce biçimlendirmeniz gerekir. /etc/fstab dosyasına doğru şekilde kaydetmezseniz, sunucu yeniden başlatıldığında disk erişilemez hale gelir.

Blok Diski Sunucuya Bağlama

Blok diski yönetim panelinde (örneğin ServerNet bulut hizmetinde) oluşturduktan sonra, sunucunuza bağlamanız gerekir. Bu işlem genellikle panel üzerinden yapılır ve bağlantıdan sonra disk sistemde yeni bir aygıt olarak görünür.

Yeni Aygıtı Tanımlama

Bağlantıdan sonra, önce sistemin yeni aygıtı gördüğünden emin olun. Linux'ta şu komutu kullanabilirsiniz:

lsblk

Aşağıdakine benzer bir çıktı göreceksiniz:

NAME   MAJ:MIN RM  SIZE RO TYPE MOUNTPOINT
vda    252:0    0   20G  0 disk
└─vda1 252:1    0   20G  0 part /
vdb    252:16   0  100G  0 disk

Bu örnekte, vdb 100 GB kapasiteli yeni blok disktir. Aygıtı göremiyorsanız, birkaç saniye bekleyin ve komutu tekrar çalıştırın. Bazı hipervizörlerde SCSI veriyolunu yeniden taramak gerekebilir:

echo "- - -" > /sys/class/scsi_host/host0/scan

Yaygın Hata: Aygıtları Karıştırma

Herhangi bir işlem yapmadan önce doğru aygıtı seçtiğinizden emin olun. Sistem diskini (vda) biçimlendirirseniz, sunucunuzdaki verileri kaybedersiniz. Her zaman lsblk kullanın ve disk boyutunu kontrol ederek doğru aygıtı seçtiğinizden emin olun.

Blok Diski Biçimlendirme ve Bağlama

Aygıtı tanımladıktan sonra, onu biçimlendirmeniz gerekir. Dosya sistemi seçimi ihtiyacınıza bağlıdır:

• ext4: Çoğu genel kullanım için varsayılan ve güvenilir seçenek
• xfs: Büyük dosyalar ve yüksek performans için uygundur, ancak boyutunu küçültmek zordur
• btrfs: Snapshot ve dahili sıkıştırma gibi gelişmiş özellikler

ext4 ile Biçimlendirme

mkfs.ext4 /dev/vdb

Bu komut disk üzerinde bir ext4 dosya sistemi oluşturur. Disk daha önce kullanıldıysa ve veri içeriyorsa, onay mesajıyla karşılaşırsınız. Bu işlemin diskteki tüm verileri sileceğini unutmayın.

Bağlama Dizini Oluşturma ve Geçici Bağlama

mkdir -p /mnt/data
mount /dev/vdb /mnt/data

Artık /mnt/data dizinini depolama için kullanabilirsiniz. Ancak bu bağlama geçicidir ve yeniden başlatmadan sonra kaybolur.

fstab ile Kalıcı Bağlama

Diski her yeniden başlatmadan sonra otomatik olarak bağlamak için, onu /etc/fstab dosyasına kaydetmeniz gerekir. Önce diskin UUID'sini bulun:

blkid /dev/vdb

Benzer bir çıktı:

/dev/vdb: UUID="a1b2c3d4-..." TYPE="ext4"

Ardından aşağıdaki satırı /etc/fstab dosyasının sonuna ekleyin:

UUID=a1b2c3d4-...  /mnt/data  ext4  defaults,nofail  0  2

nofail seçeneği önemlidir; disk erişilemezse, sunucu yine de açılır ve boot sırasında beklemez. Düzenlemeden sonra dosyanın doğruluğunu şu komutla kontrol edin:

mount -a

Hata yoksa, dosya sistemi doğru şekilde bağlanır. Aksi takdirde, yeniden başlatmadan önce hatayı giderin.

Yaygın Hata: fstab'da Aygıt Adı Kullanma

fstab'da asla aygıt adını (örneğin /dev/vdb) kullanmayın. Aygıt adları yeniden başlatmadan sonra değişebilir (örneğin vdc olabilir) ve sistem diski bağlayamaz. Her zaman UUID kullanın.

Veri Kaybı Olmadan Blok Disk Boyutunu Artırma

Blok diskin en önemli avantajlarından biri, silmeden ve yeniden oluşturmadan boyutunu artırabilme yeteneğidir. Bu işlem iki aşamada yapılır: yönetim panelinde boyutu artırma ve ardından işletim sisteminde bölüm ve dosya sistemini genişletme.

Aşama 1: Panelde Boyutu Artırma

Bulut sunucu yönetim panelinizde (örneğin ServerNet'te), ilgili blok diski seçin ve Boyut Artır (Resize) seçeneğine tıklayın. Yeni boyutu girin (örneğin 100GB'den 200GB'ye) ve işlemi onaylayın. Bu işlem genellikle kesinti olmadan yapılır ve disk sıcak (Hot) olarak büyür.

Aşama 2: İşletim Sisteminde Bölümü Genişletme

Panelde boyutu artırdıktan sonra, işletim sistemi henüz yeni boyutu bilmez. Önce aygıtı tarayın:

partprobe /dev/vdb

Ardından yeni boyutu lsblk ile kontrol edin. Şimdi bölümü büyütmeniz gerekiyor. Diski bölümleme olmadan (doğrudan aygıt üzerinde) biçimlendirdiyseniz, sadece dosya sistemini genişletmeniz yeterlidir:

resize2fs /dev/vdb

Diski bölümleme ile (örneğin /dev/vdb1) kullandıysanız, önce bölümü büyütün. fdisk kullanın:

fdisk /dev/vdb

fdisk içinde:

1. p komutunu çalıştırarak bölümleri görün
2. d komutunu çalıştırarak bölümü silin (sadece bölüm, veriler değil)
3. n komutunu çalıştırın ve aynı numara ve önceki başlangıçla yeni bölümü oluşturun
4. w komutunu çalıştırarak değişiklikleri kaydedin

Bu işlemden sonra bölüm büyümüştür ancak dosya sistemi hâlâ küçüktür. Şimdi dosya sistemini genişletin:

resize2fs /dev/vdb1

Son olarak, yeni boyutu kontrol edin:

df -h /mnt/data

Yaygın Hata: Dosya Sistemini Genişletmeyi Unutma

Birçok kullanıcı panelde boyutu artırdıktan sonra alanın hemen kullanılabilir olmasını bekler. Ancak resize2fs çalıştırılmadığı sürece sistem aynı eski boyutu gösterir. Panelde boyutu artırdıktan sonra her zaman bölüm ve dosya sistemi genişletme adımlarını tamamlayın.

Gelişmiş Yönetim: LVM ile Birden Fazla Diski Birleştirme

Birden fazla blok diski tek bir birimde birleştirmeniz gerekiyorsa, LVM (Logical Volume Manager) kullanın. Bu, birden fazla diski büyük bir mantıksal birime dönüştürmenize ve daha sonra hizmeti durdurmadan yeni disk eklemenize olanak tanır.

Fiziksel Birim ve Birim Grubu Oluşturma

pvcreate /dev/vdb /dev/vdc
vgcreate vg_data /dev/vdb /dev/vdc
lvcreate -L 180G -n lv_data vg_data

Ardından mantıksal birim üzerinde dosya sistemi oluşturun:

mkfs.ext4 /dev/vg_data/lv_data
mkdir -p /mnt/data
mount /dev/vg_data/lv_data /mnt/data

Kalıcı bağlama için blkid /dev/vg_data/lv_data kullanın ve UUID'yi fstab'a kaydedin.

LVM ile Boyut Artırma

Birim grubunun alanı dolduğunda, yeni bir disk ekleyin ve birim grubuna ekleyin:

pvcreate /dev/vdd
vgextend vg_data /dev/vdd
lvextend -L 280G /dev/vg_data/lv_data
resize2fs /dev/vg_data/lv_data

Bu yöntemle, hizmetiniz bir an bile kesintiye uğramadan sınırsız kapasite ekleyebilirsiniz.

Son İpuçları ve Sorun Giderme

Bu bölümde, blok disk ile günlük çalışmalarınızda işinize yarayacak birkaç önemli noktaya değineceğiz:

• Önemli işlemlerden önce (boyut artırma veya dosya sistemi değişikliği gibi) verilerinizin yedeğini alın. Blok diski panelde snapshot olarak kaydedebilirsiniz.
• Boyut artırdıktan sonra resize2fs "Device or resource busy" hatası verirse, diski umount /mnt/data ile ayırın, işlemi yapın ve yeniden bağlayın.
• Ağır veritabanları için xfs dosya sistemini kullanın ancak xfs'in boyutunu küçültmenin neredeyse imkânsız olduğunu unutmayın.
• fstab'a her zaman nofail seçeneğini ekleyin; böylece disk erişilemezse sunucu açılır ve sorunu giderebilirsiniz.

ServerNet bulut hizmetini kullanıyorsanız, blok diski yönetim panelinden kolayca oluşturup sunucunuza bağlayabilir ve bu makaledeki noktalara dikkat ederek en baştan esnek ve ölçeklenebilir bir depolama altyapısına sahip olabilirsiniz.

Blok diskin doğru yönetimi, her bulut sunucu yöneticisinin temel becerilerinden biridir. Bu adımları uygulayarak, veri kaybı endişesi olmadan depolama alanınızı ihtiyaç duyduğunuz her an artırabilir ve bulut altyapısının tam esnekliğinden yararlanabilirsiniz.