چرخه عمر دامنه: از ثبت تا آزادسازی و بازیابی

دامنه‌ای که دیروز بالا می‌آمد، امروز به یک پارکینگ تبلیغاتی می‌رود و ایمیل‌ها برمی‌گردند. اگر WHOIS را باز کنید، وضعیت clientHold یا redemptionPeriod را می‌بینید و تازه می‌فهمید ماجرا از تمدید نکردن شروع شده. چرخه عمر دامنه یک خط زمانی مشخص با بازه‌های عددی است، نه یک وضعیت مبهم. تا این بازه‌ها را ندانید، هر تصمیمی درباره تمدید یا بازیابی، حدس است.

سه لایه را از هم جدا کنید: وضعیت ثبت (EPP status) نزد رجیستری، وضعیت DNS نزد نیم‌سرورها، و وضعیت وب‌سایت نزد خودتان. این سه همیشه هم‌زمان جلو نمی‌روند و بیشتر سردرگمی‌ها از همین‌جا می‌آید.

دوره فعال دامنه: از ثبت تا یک روز قبل از انقضا

دامنه از لحظه ثبت وارد دوره فعال می‌شود. طول این دوره بسته به TLD فرق دارد: .com و .net یک سال تا ده سال، .ir معمولاً یک سال و قابل تمدید سالانه. در تمام این مدت وضعیت ok یا active است و همه‌چیز کار می‌کند.

نکته‌ای که کمتر به آن نگاه می‌شود، تاریخ انقضای واقعی در برابر تاریخ نمایش‌داده‌شده در پنل است. تاریخ معتبر همان Registry Expiry Date در خروجی WHOIS است. اگر پنل شما تاریخ دیگری نشان می‌دهد، به WHOIS اعتماد کنید:

whois example.com | grep -i "expiry\|status"

برای دامنه‌های .ir ماجرا کمی متفاوت است چون ثبت از طریق ایرنیک و با شناسه انجام می‌شود و تاریخ انقضا در پنل ایرنیک مرجع است. جزئیات این تفاوت‌ها در راهنمای کامل ثبت و مدیریت دامنه ir با شناسه ایرنیک آمده است.

هشدار تمدید را جدی بگیرید، ولی به آن تکیه نکنید

رجیستری‌ها معمولاً ۳۰ روز قبل از انقضا ایمیل هشدار می‌فرستند. مشکل این است که این ایمیل به آدرس ثبت‌شده در WHOIS می‌رود، نه به ایمیل ادمین سرور. اگر آن آدرس قدیمی یا فیلترشده باشد، هشدار هرگز به دست کسی نمی‌رسد. من دامنه‌هایی دیده‌ام که صاحبشان تا لحظه قطع شدن سایت، هیچ ایمیلی نگرفته بود.

مهلت تمدید: ۳۰ تا ۴۵ روزی که سایت هنوز بالاست

بعد از تاریخ انقضا، دامنه فوراً آزاد نمی‌شود. وارد دوره‌ای می‌شود که در رجیستری‌های عمومی معمولاً بین ۳۰ تا ۴۵ روز است و بسته به TLD تغییر می‌کند. در این بازه:

• وضعیت به autoRenewPeriod یا gracePeriod تغییر می‌کند.
• سایت و ایمیل معمولاً همچنان کار می‌کنند، چون DNS دست‌نخورده است.
• می‌توانید با هزینه تمدید عادی، دامنه را برگردانید.
• بعضی رجیستری‌ها در همین بازه رکوردهای DNS را معلق می‌کنند؛ بعضی نه.

همین «بعضی‌ها» منبع دردسر است. فرض نکنید چون سایت بالاست، پس همه‌چیز مرتب است. اگر dig بزنید و پاسخ بگیرید، فقط یعنی نیم‌سرورها هنوز رکورد را سرو می‌کنند، نه اینکه دامنه در وضعیت سالم است:

dig +short example.com A
dig +short example.com NS

اگر خروجی NS خالی بود ولی A جواب داد، احتمالاً از کش محلی می‌خوانید. تفاوت این دو حالت و ترتیب درست بررسی رکوردها در راهنمای عملی عیب‌یابی DNS: نشانه‌ها و ترتیب بررسی رکوردها توضیح داده شده.

دوره بازیابی: ۳۰ روزی که دامنه گران می‌شود

وقتی مهلت تمدید تمام می‌شود، دامنه وارد redemptionPeriod می‌شود. اینجا دو چیز تغییر می‌کند. اول، سایت و ایمیل قطع می‌شوند و رکوردهای DNS از منطقه حذف می‌شوند. دوم، بازگرداندن دامنه دیگر با هزینه تمدید عادی ممکن نیست.

در این مرحله باید از رجیستری درخواست restore بدهید. هزینه این کار معمولاً چند برابر تمدید عادی است و بسته به رجیستری بین ۵۰ تا ۱۰۰ دلار یا معادل ریالی آن قرار می‌گیرد. بازه این دوره هم معمولاً ۳۰ روز است، ولی برای بعضی TLDها به ۴۲ روز هم می‌رسد.

در pendingDelete که معمولاً ۵ روز طول می‌کشد، هیچ راهی برای بازگشت نیست. نه تیکت، نه تماس، نه پرداخت. فقط منتظر می‌مانید تا دامنه آزاد شود و امیدوارید کسی آن را نگیرد.

اینجا اشتباه می‌کنند

رایج‌ترین اشتباهی که دیده‌ام این است: کسی دامنه را در دوره بازیابی می‌بیند، فکر می‌کند «چون هنوز در WHOIS هست، پس مال من است» و صبر می‌کند تا «شاید ارزان‌تر شود». این اتفاق نمی‌افتد. هزینه restore با گذشت زمان کم نمی‌شود و در روز آخر هم همان است. بدتر، بعضی‌ها در همین بازه سراغ ثبت دامنه جدید با همان نام می‌روند و پنل اجازه نمی‌دهد، چون دامنه هنوز در حالت بازیابی است. علامتش هم این است: در پنل، دامنه با برچسب قرمز و بدون دکمه تمدید نمایش داده می‌شود و هر تلاشی برای ثبت مجدد خطای «domain is not available» می‌دهد.

آزادسازی و لحظه‌ای که همه منتظرند

بعد از پایان pendingDelete، دامنه به استخر عمومی برمی‌گردد. اینجا دو مسیر وجود دارد. اگر دامنه ارزش تجاری داشته باشد، احتمالاً ظرف چند ثانیه توسط ربات‌های backorder گرفته می‌شود. اگر دامنه معمولی باشد، ممکن است ساعت‌ها یا روزها آزاد بماند.

اگر می‌خواهید دامنه‌ای را که در حال آزاد شدن است بگیرید، ابزار backorder بگذارید. ولی این را بدانید: backorder تضمین نیست. اگر دو نفر برای یک دامنه backorder بگذارند، فقط یکی برنده می‌شود و پول دیگری برمی‌گردد. برای دامنه‌های پرطرفدار، شانس شما با یک backorder معمولی پایین است.

نکته‌ای که خیلی‌ها نمی‌دانند: بعد از آزادسازی، دامنه با تنظیمات DNS قبلی برنمی‌گردد. رکوردهای قبلی پاک شده‌اند و باید از صفر تنظیم کنید. اگر سرور مجازی دارید و می‌خواهید دامنه جدید را به آن وصل کنید، ترتیب کار از رکورد A تا صدور SSL در اتصال دامنه به سرور مجازی؛ راهنمای کامل رکورد A تا SSL آمده است.

چه زمانی تمدید چندساله منطقی است

برای دامنه‌ای که هویت کسب‌وکار روی آن سوار است، تمدید چندساله انتخاب درست است. دلیلش صرفه‌جویی در هزینه نیست، کاهش ریسک انسانی است. هر سال یک بار فرصت فراموش کردن وجود دارد؛ با تمدید پنج‌ساله، این فرصت را چهار بار حذف کرده‌اید.

در مقابل، برای دامنه‌های آزمایشی یا پروژه‌هایی که ممکن است رها شوند، تمدید یک‌ساله منطقی‌تر است. پول اضافه دادن برای دامنه‌ای که سال بعد لازمش ندارید، فقط هزینه است. مرز تصمیم اینجاست: اگر قطع شدن دامنه برایتان یک حادثه است، چندساله بگیرید. اگر فقط یک مزاحمت است، یک‌ساله کافی است.

یک کار عملی که واقعاً جواب می‌دهد: تاریخ انقضای همه دامنه‌ها را در یک فایل یا تقویم با هشدار ۶۰ روز قبل ثبت کنید. ۶۰ روز، نه ۳۰. چون ۳۰ روز همان بازه‌ای است که رجیستری هشدار می‌دهد و اگر آن ایمیل گم شود، دیگر بافری ندارید. برای دامنه‌های .ir این بازه را ۹۰ روز بگذارید، چون فرآیند ایرنیک و شناسه‌ها زمان بیشتری می‌برد.

اگر چند دامنه دارید و مدیریتشان دستی شده، وقتش رسیده که همه را یک‌جا ببینید. جستجو و ثبت دامنه در سرورنت امکان مدیریت متمرکز را می‌دهد و برای دامنه‌هایی که قرار است به سرویس میزبانی وصل شوند، هاست لینوکس گزینه‌ای است که DNS و SSL را در همان پنل کنار دامنه نگه می‌دارد.

پرسش‌های پرتکرار

بعد از انقضای دامنه چند روز فرصت دارم؟

در رجیستری‌های عمومی معمولاً ۳۰ تا ۴۵ روز مهلت تمدید و بعد از آن ۳۰ روز دوره بازیابی دارید. یعنی در خوش‌بینانه‌ترین حالت حدود ۷۵ روز از تاریخ انقضا تا آزادسازی کامل. برای دامنه‌های .ir این بازه‌ها کوتاه‌تر و وابسته به سیاست ایرنیک است.

ولی این اعداد را به‌عنوان بافر برنامه‌ریزی در نظر نگیرید. در دوره بازیابی سایت قطع است و هزینه بازگشت چند برابر می‌شود.

تفاوت دوره بازیابی و pendingDelete چیست؟

در redemptionPeriod دامنه هنوز قابل بازگشت است، ولی فقط از طریق درخواست restore به رجیستری و با هزینه اضافه. در pendingDelete هیچ راه بازگشتی وجود ندارد و دامنه در انتهای این دوره، معمولاً ۵ روز، به استخر عمومی آزاد می‌شود.

آیا می‌توانم دامنه‌ای را که در حال آزاد شدن است از قبل رزرو کنم؟

بله، با backorder. ولی این تضمینی نیست. اگر چند نفر برای یک دامنه backorder بگذارند، فقط یکی برنده می‌شود و بقیه پولشان برمی‌گردد. برای دامنه‌های پرطرفدار، ربات‌ها معمولاً سریع‌تر از درخواست‌های دستی عمل می‌کنند.

چرا بعد از تمدید، سایت هنوز بالا نمی‌آید؟

چون تمدید دامنه و انتشار DNS دو چیز جدا هستند. اگر دامنه در دوره بازیابی بوده، رکوردهای DNS حذف شده‌اند و بعد از تمدید باید دوباره تنظیم شوند. همچنین TTL رکوردها تعیین می‌کند چقدر طول بکشد تا تغییرات در کش نیم‌سرورها بنشیند. جزئیات این فرآیند در انتشار DNS چیست و چرا زمان می‌برد؟ راهنمای کامل TTL و کش آمده است.

اولین کاری که باید بکنید این است: همین حالا WHOIS دامنه‌هایتان را باز کنید و تاریخ انقضای واقعی را یادداشت کنید. نه تاریخی که پنل نشان می‌دهد. اگر بیش از یکی دارید، یک هشدار ۶۰ روزه برای همه بگذارید و کار را تمام کنید.