سایت را باز میکنید و صفحه سفید است. کنسول مرورگر پر از Refused to load the script شده و هیچ درخواستی به سرور نمیرسد. یا بدتر: هدر Strict-Transport-Security را با max-age یکساله ست کردهاید و حالا یکی از زیردامنهها که فقط HTTP دارد، از دسترس خارج شده. مشکل تقریباً همیشه در مقدار هدر است، نه در نام آن. این متن مرجع مقدارهاست: هر هدر امنیتی با نحو دقیق، اثر واقعی، و ریسکی که با فعالسازی اشتباه به جان میخرید.
هدر امنیتی چیست و مرورگر با آن چه میکند
هدر امنیتی یک خط در پاسخ HTTP است که به مرورگر میگوید کدام منبع را بار کند، کدام را نه، و در چه شرایطی. مرورگر این خط را اجرا میکند، نه سرور شما. یعنی اگر مقدار اشتباه باشد، سرور سالم کار میکند و فقط کاربر چیزی نمیبیند. همین باعث میشود دیباگ کردنش سختتر از خطای 500 باشد.
برای دیدن مقدار فعلی، یک درخواست خام بزنید:
curl -sI https://example.com | grep -iE 'strict-transport|content-security|x-frame|x-content-type|referrer|permissions'
اگر خروجی خالی بود، هیچ هدر امنیتیای ست نشده. اگر مقدار دیدید، قبل از تغییر، همان را جایی کپی کنید. برگرداندن یک CSP شکسته بدون نسخه قبلی، کار دلخوشی نیست.
مقدار توصیهشده هر هدر امنیتی
Strict-Transport-Security
مرورگر را مجبور میکند برای مدت مشخصی فقط از HTTPS استفاده کند. نحو:
Strict-Transport-Security: max-age=31536000; includeSubDomains; preload
max-age بر حسب ثانیه است؛ 31536000 یعنی یک سال. includeSubDomains را فقط وقتی بگذارید که همه زیردامنهها HTTPS معتبر دارند. اینجا اشتباه میکنند: هدر را روی دامنه اصلی با includeSubDomains ست میکنند و بعد یادشان میافتد یک زیردامنه قدیمی برای پنل داخلی روی HTTP است. نتیجه این است که آن پنل برای همه مرورگرهای بهروز باز نمیشود و راه برگشتی هم نیست، چون مرورگر تا انقضای max-age به HTTP اعتماد نمیکند. اگر مطمئن نیستید، اول با max-age=300 شروع کنید و بعد از یک هفته بدون مشکل، عدد را بالا ببرید.
preload را فقط وقتی اضافه کنید که قصد ثبت در لیست preload دارید؛ حذف از آن لیست ماهها طول میکشد.
Content-Security-Policy
سختترین و پرخاصیتترین هدر. تعیین میکند اسکریپت، استایل، تصویر و فریم از کجا مجاز است بار شود. یک مقدار محافظهکارانه و قابل استفاده:
Content-Security-Policy: default-src 'self'; script-src 'self' https://cdn.example.com; style-src 'self' 'unsafe-inline'; img-src 'self' data: https:; frame-ancestors 'self'; base-uri 'self'; form-action 'self'
دو نکته که در عمل به آنها میخورید. اول، 'unsafe-inline' در script-src تقریباً کل محافظت XSS را بیاثر میکند؛ اگر وردپرس یا هر CMS دیگری دارید که اسکریپت درونخطی تزریق میکند، بهجای باز کردن 'unsafe-inline' از nonce استفاده کنید. دوم، frame-ancestors جایگزین X-Frame-Options است و در مرورگرهای امروزی اولویت دارد.
هیچوقت CSP را مستقیم روی پروداکشن با default-src 'none' شروع نکنید. اول با Content-Security-Policy-Report-Only همان سیاست را اجرا کنید، گزارشها را چند روز بخوانید، بعد اعمال کنید. تفاوت این دو فقط در یک کلمه است و تفاوت نتیجهشان میتواند یک سایت از دسترس خارج باشد.
X-Content-Type-Options
X-Content-Type-Options: nosniff
فقط یک مقدار معتبر دارد: nosniff. جلوی MIME sniffing را میگیرد، یعنی مرورگر به حدس زدن نوع فایل از محتوایش دست نمیزند. اگر فایلهای آپلودی با پسوند اشتباه سرو میشوند، این هدر جلوی تبدیل یک تصویر به اسکریپت اجراشدنی را میگیرد. هزینهاش این است که اگر سرور شما Content-Type اشتباه بفرستد، فایل دیگر «بهزور» کار نمیکند و باید هدر سرور را درست کنید.
Referrer-Policy
Referrer-Policy: strict-origin-when-cross-origin
مقدار پیشفرض مرورگرهای جدید همین است، اما صریح نوشتنش روی سایتهای قدیمی که مقدار ضعیفتری دارند لازم است. اگر آمار ارجاعدهنده در آنالیتیکس برایتان مهم است، no-referrer را نگذارید؛ آن مقدار همهچیز را حذف میکند و ترافیک ورودی را در گزارشها کور میکند. برای سایتهایی که لینکهای حساس (توکن بازیابی رمز) در URL دارند، no-referrer روی همان مسیر منطقی است، نه روی کل دامنه.
Permissions-Policy
Permissions-Policy: geolocation=(), camera=(), microphone=()
دسترسی به APIهای مرورگر را میبندد. پرانتز خالی یعنی برای هیچکس، از جمله خود دامنه. اگر ویجت چت یا نقشه در سایت دارید، geolocation=(self) بگذارید نه ().
جدول مقایسه مقدارها
| هدر | مقدار توصیهشده | ریسک فعالسازی اشتباه |
|---|---|---|
| Strict-Transport-Security | max-age=31536000; includeSubDomains | قفل شدن زیردامنههای HTTP تا انقضا |
| Content-Security-Policy | default-src 'self' + منابع صریح | صفحه سفید، شکستن اسکریپتهای تحلیلی |
| X-Content-Type-Options | nosniff | فایل با Content-Type اشتباه دیگر لود نمیشود |
| Referrer-Policy | strict-origin-when-cross-origin | از دست رفتن داده ارجاع در آنالیتیکس |
| Permissions-Policy | geolocation=(), camera=() | از کار افتادن ویجتهای تعاملی |
کجا ست کنیم: وبسرور یا اپلیکیشن
اگر Nginx دارید، هدرها را در بلوک server بگذارید نه در کد اپلیکیشن. مزیتش این است که روی فایلهای استاتیک هم اعمال میشود، جایی که PHP یا Node اصلاً اجرا نمیشود:
add_header Content-Security-Policy "default-src 'self'" always;
add_header X-Content-Type-Options "nosniff" always;
add_header Referrer-Policy "strict-origin-when-cross-origin" always;
کلمه always را جا نگذارید. بدون آن، Nginx هدر را روی پاسخهای خطا (4xx و 5xx) اضافه نمیکند و همان صفحات خطا هم بیمحافظت میمانند.
در Apache معادلش Header always set در .htaccess یا کانفیگ vhost است. اگر روی وردپرس هستید و نمیخواهید کد قالب را دست بزنید، راهنمای کامل تنظیم هدر امنیتی برای سایت وردپرسی مسیر افزونه و کانفیگ را قدمبهقدم پوشش میدهد.
یک محدودیت عملی که کم پیش میآید ولی آزاردهنده است: اگر از CDN استفاده میکنید، بعضی هدرها را CDN بازنویسی یا حذف میکند. همیشه با curl -sI از بیرون شبکه تست کنید، نه از داخل سرور.
ترتیب کار درست روی سایت زنده
- مقدار فعلی همه هدرها را با
curl -sIذخیره کنید. - هدرهای بیریسک را اول بزنید:
X-Content-Type-OptionsوReferrer-Policy. - CSP را در حالت
Report-Onlyبگذارید و گزارشها را ببینید. - HSTS را با
max-age=300شروع کنید، بعد از یک هفته سالم، به یک سال برسانید. - بعد از هر تغییر، یک صفحه کلیدی و یک فرم را دستی تست کنید.
اگر سایت شما هدف حملات حجمی است، هدر امنیتی جلوی آن را نمیگیرد؛ آن لایه جای دیگری است. محافظت در برابر DDoS در لایه شبکه عمل میکند و مکمل این هدرهاست، نه جایگزین.
برای سایتهایی که فرم ورود یا پنل مدیریت دارند، هدر امنیتی فقط نصف کار است. فعالسازی احراز هویت دو مرحلهای را جدی بگیرید، چون CSP جلوی دزدیده شدن رمز را نمیگیرد.
اگر خطای SSL یا زنجیره ناقص دارید، اول آن را حل کنید؛ HSTS روی گواهی معیوب فقط مشکل را دائمیتر میکند. عیبیابی خطای SSL در مرورگر نقطه شروع درستی است. و اگر میخواهید بدانید کدام IPها به سایت شما حمله میکنند، مسدودسازی آی پی مخرب روشهای کنترلپنل و فایروال را توضیح میدهد.
پرسشهای پرتکرار
آیا هدر امنیتی میتواند سرعت سایت را کم کند؟
خیر، اثر مستقیمی روی سرعت ندارد. هدر فقط چند بایت به پاسخ اضافه میکند. تنها اثر غیرمستقیم این است که CSP اگر منبعی را بلاک کند، مرورگر دوباره درخواست میزند و همان رفتوبرگشت اضافه، زمان بارگذاری را بالا میبرد. این هم نشانه CSP اشتباه است، نه هزینه ذاتی هدر.
چرا بعد از ست کردن CSP صفحه سفید شد؟
چون default-src را روی 'self' یا 'none' گذاشتهاید و سایت شما اسکریپت یا فونت را از دامنه دیگری (CDN، Google Fonts، سرویس تحلیل) میگیرد. کنسول مرورگر دقیقاً آدرس بلاکشده را نشان میدهد. آن دامنه را به دایرکتیو مربوطه اضافه کنید، نه اینکه کل CSP را بردارید.
تفاوت X-Frame-Options و frame-ancestors چیست؟
X-Frame-Options قدیمیتر است و فقط سه مقدار DENY، SAMEORIGIN و ALLOW-FROM را میپذیرد که آخری در بسیاری از مرورگرها پشتیبانی نمیشود. frame-ancestors داخل CSP جدیدتر است، چند دامنه را میپذیرد و اولویت دارد. اگر هر دو را ست کنید، مرورگرهای جدید frame-ancestors را اجرا میکنند.
آیا باید همه هدرها را همزمان فعال کنم؟
نه. هر هدر را جدا اضافه کنید و بعد از هرکدام سایت را تست کنید. فعالسازی همزمان چند هدر، وقتی چیزی میشکند، پیدا کردن مقصر را از چند دقیقه به چند ساعت تبدیل میکند. ترتیب پیشنهادی در بخش قبل آمده است.
اگر فقط یک چیز از این متن بماند، این باشد: مقدار max-age در HSTS و default-src در CSP را قبل از اعمال روی پروداکشن، روی یک زیردامنه تست کنید. برگرداندن این دو از هر هدر دیگری سختتر است.