زنجیره گواهی: ساختار، خطای زنجیره ناقص و رفع آن

اگر مرورگر خطای زنجیره گواهی می‌دهد ولی curl بی‌خطار رد می‌شود، مشکل در ترتیب گواهی‌های میانی است. اینجا ساختار زنجیره و روش رفع آن را می‌بینید.

۶ دقیقه به‌روزرسانی ۲۴ آبان ۱۴۰۵

مرورگر صفحه را باز نمی‌کند و پیام NET::ERR_CERT_AUTHORITY_INVALID می‌دهد، ولی وقتی همان دامنه را با curl صدا می‌زنید هیچ خطایی برنمی‌گردد. این تناقض تقریباً همیشه یک معنا دارد: زنجیره گواهی روی سرور ناقص است و کلاینتی که گواهی‌های میانی را از جای دیگری تأمین می‌کند، نقص را نمی‌بیند. اگر دنبال تعریف رسمی و مقدار دقیق هستید نه آموزش گام‌به‌گام، ادامه را بخوانید.

زنجیره گواهی دقیقاً از چه چیزی تشکیل شده

یک گواهی TLS به‌تنهایی معنا ندارد. هر گواهی برگ (leaf) توسط یک CA امضا شده، و آن CA خودش ممکن است توسط CA بالاتری امضا شده باشد. زنجیره، دنبالهٔ مرتبی از این امضاهاست که به یک گواهی ریشه می‌رسد. ریشه در مخزن اعتماد سیستم‌عامل یا مرورگر نشسته است و به همین دلیل لازم نیست روی سرور سرو شود.

ساختار استاندارد سه‌سطحی است:

  • گواهی برگ برای دامنهٔ شما، با subject برابر دامنه و issuer برابر CA میانی.
  • گواهی میانی که برگ را امضا کرده. این همان چیزی است که در بیشتر خرابی‌ها گم می‌شود.
  • گواهی ریشه که میانی را امضا کرده و در مخزن اعتماد کلاینت قرار دارد.

در گواهی‌های قدیمی‌تر ممکن است دو میانی پشت سر هم داشته باشید. تعداد سطوح را از فیلد issuer هر گواهی می‌فهمید، نه از حافظه.

چرا curl بی‌خطا رد می‌شود ولی مرورگر گیر می‌کند

این تفاوت رفتاری، ریشهٔ بیشتر سردرگمی‌هاست. کلاینت‌های مختلف سیاست متفاوتی برای تکمیل زنجیره دارند.

کلاینترفتار با زنجیرهٔ ناقص
مرورگرهای دسکتاپ (Chrome، Firefox)خطا می‌دهند؛ میانی گم‌شده را از شبکه جبران نمی‌کنند
curl و wget روی لینوکسدر بسیاری از توزیع‌ها میانی را از مخزن محلی یا AIA واکشی می‌کنند و رد می‌شوند
کلاینت‌های موبایل و کتابخانه‌های زبانرفتار ناهمگون؛ بعضی سخت‌گیر، بعضی اهل مدارا
Java و برخی پشته‌های قدیمیاغلب به مخزن truststore خودشان وابسته‌اند و مستقل از سیستم عمل می‌کنند

پس «روی سرور من کار می‌کند» هیچ چیزی را اثبات نمی‌کند. معیار درست، تست از یک کلاینت تمیز و بدون کش است.

تشخیص: زنجیره را واقعاً ببینید

حدس نزنید. زنجیره‌ای که سرور می‌فرستد را مستقیم بخوانید:

openssl s_client -connect example.com:443 -servername example.com -showcerts </dev/null

در خروجی، دنبال شمارهٔ زنجیره بگردید. اگر فقط یک Certificate chain با شمارهٔ 0 دیدید و بعدش Server certificate تمام شد، میانی گم است. برای دیدن خلاصهٔ امضاکننده‌ها:

openssl s_client -connect example.com:443 -servername example.com </dev/null 2>/dev/null | openssl x509 -noout -subject -issuer

اگر issuer گواهی برگ با subject گواهی ریشه یکی نبود و در میانه چیزی ندیدید، همان‌جا مشکل است. برای بررسی عمیق‌تر، گواهی را ذخیره کنید و با openssl verify -CAfile chain.pem leaf.pem اعتبارسنجی کنید؛ اگر unable to get local issuer certificate گرفتید، زنجیره ناقص است.

یک نکتهٔ عملی: مقدار -servername را حتماً بگذارید. بدون آن، SNI فرستاده نمی‌شود و ممکن است گواهی پیش‌فرض سرور را ببینید، نه گواهی دامنهٔ خودتان. این‌جا اشتباه می‌کنند و بعد ساعت‌ها دنبال گواهی اشتباه می‌گردند.

رفع: ترتیب و محتوای فایل زنجیره

فایل زنجیره‌ای که در وب‌سرور معرفی می‌کنید باید برگ را اول و میانی‌ها را بعد از آن داشته باشد. ریشه را اضافه نکنید؛ نه لازم است و نه مطلوب.

-----BEGIN CERTIFICATE-----
(گواهی برگ دامنه)
-----END CERTIFICATE-----
-----BEGIN CERTIFICATE-----
(گواهی میانی CA)
-----END CERTIFICATE-----

در Nginx با ssl_certificate و در Apache با SSLCertificateChainFile (در نسخه‌های 2.4.8 به بعد می‌توانید همه را در SSLCertificateFile بگذارید) این فایل را معرفی می‌کنید. بعد از هر تغییر، nginx -t بزنید و سرویس را reload کنید، نه restart.

ترتیب برعکس، یعنی میانی قبل از برگ، در بعضی کلاینت‌ها کار می‌کند و در بعضی نه. روی آن حساب نکنید.

هزینه‌ای که این کار دارد

هر گواهی میانی‌ای که اضافه می‌کنید، حجم handshake را بالا می‌برد. یک میانی معمولاً بین ۱ تا ۲ کیلوبایت است و چون در هر اتصال جدید فرستاده می‌شود، روی سایت‌های پرترافیک با اتصال‌های کوتاه اثر جمعی دارد. راه‌حل استاندارد، فعال‌کردن session resumption و OCSP stapling است تا هزینهٔ handshake سرور کاهش پیدا کند. اگر زنجیره را با میانی‌های اضافی و بی‌دلیل پر کنید، فقط دارید پهنای باند handshake را هدر می‌دهید.

نکتهٔ دوم: بعضی CAها گواهی میانی را در بستهٔ دانلود قرار می‌دهند ولی نام فایلش شبیه گواهی ریشه است. اگر اشتباهی ریشه را در زنجیره بگذارید، بعضی کلاینت‌ها آن را نادیده می‌گیرند و بعضی دیگر خطای self signed certificate in certificate chain می‌دهند. علامتش این است که مرورگر خطا می‌دهد ولی openssl verify پاس می‌شود.

گواهی منقضی در میانهٔ زنجیره

حالت آزاردهنده‌تر این است که برگ سالم است ولی میانی منقضی شده. در این حالت مرورگر پیام NET::ERR_CERT_DATE_INVALID می‌دهد و شما با تعجب می‌بینید تاریخ گواهی خودتان هنوز معتبر است. علت را در notAfter گواهی میانی پیدا می‌کنید:

openssl s_client -connect example.com:443 -servername example.com -showcerts </dev/null 2>/dev/null | openssl x509 -noout -dates

اگر میانی منقضی شده باشد، هیچ کاری جز دریافت زنجیرهٔ به‌روز از CA نمی‌توانید بکنید. این یکی از دلایلی است که باید انقضای کل زنجیره را مانیتور کنید، نه فقط برگ را. برای بررسی دوره‌ای و خودکار، ابزارهای بررسی DNS و شبکه و اسکریپت‌های پایش گواهی کار را راه می‌اندازند.

اگر روی چند سرور پشت load balancer کار می‌کنید، حتماً زنجیره را روی همه یکسان کنید. تفاوت زنجیره بین نودها باعث می‌شود خطا به‌صورت تصادفی و وابسته به نود ظاهر شود، که دیباگش چند برابر سخت‌تر است.

چه زمانی سراغ لایهٔ بالاتر بروید

اگر خطای زنجیره با گواهی درست هم تکرار شد، احتمالاً مشکل جای دیگری است: هدرهای امنیتی ناقص، ریدایرکت اشتباه HTTP به HTTPS، یا محتوای مختلط. راهنمای عیب‌یابی خطای SSL در مرورگر؛ از زنجیره ناقص تا گواهی منقضی این حالت‌ها را پوشش می‌دهد. برای سایت‌های وردپرسی هم تنظیم هدرهای امنیتی معمولاً بخشی از همان پرونده است.

در محیط‌های تولیدی که چند سرویس پشت یک دامنه جمع شده‌اند، مدیریت دستی زنجیره روی هر نود جواب نمی‌دهد. این‌جا استفاده از خدمات امنیت سرورنت برای پایش و تمدید گواهی‌ها منطقی است، چون خطای زنجیره معمولاً در بدترین زمان ممکن ظاهر می‌شود.

پرسش‌های پرتکرار

تفاوت گواهی ریشه و گواهی میانی چیست؟

گواهی ریشه در مخزن اعتماد سیستم‌عامل یا مرورگر از پیش نصب شده و خودش را امضا کرده است. گواهی میانی توسط ریشه امضا شده و وظیفه‌اش امضای گواهی برگ است. ریشه را روی سرور سرو نمی‌کنید، ولی میانی باید در زنجیره‌ای که سرور می‌فرستد حاضر باشد.

چرا مرورگر خطای زنجیره می‌دهد ولی curl خطا نمی‌دهد؟

چون curl در بسیاری از توزیع‌ها گواهی میانی گم‌شده را از طریق AIA یا مخزن محلی خودش پیدا و تکمیل می‌کند، در حالی که مرورگرهای دسکتاپ این کار را نمی‌کنند و زنجیرهٔ ناقص را رد می‌کنند. پس تست با curl معیار معتبری برای سلامت زنجیره نیست.

آیا باید گواهی ریشه را در فایل زنجیره بگذارم؟

نه. ریشه از قبل در مخزن اعتماد کلاینت هست و فرستادنش فقط حجم handshake را زیاد می‌کند. در بعضی کلاینت‌ها حتی باعث خطای self signed certificate in certificate chain می‌شود. فقط برگ و میانی‌ها را بفرستید.

با چه دستوری زنجیرهٔ واقعی سرور را ببینم؟

با openssl s_client -connect example.com:443 -servername example.com -showcerts. اگر فقط یک بلوک گواهی در خروجی دیدید، میانی گم است. برای دیدن تاریخ انقضای هر بلوک، همان خروجی را به openssl x509 -noout -dates بدهید.

قدم بعدی: همین حالا زنجیرهٔ دامنه‌تان را با دستور بالا بگیرید و بشمارید چند بلوک برمی‌گردد. اگر یکی بود، فایل زنجیره را با میانی درست بسازید و بعد از reload، از یک کلاینت تمیز تست کنید.

آیا این مطلب برایتان مفید بود؟