ساخت زیردامنه: رکورد A یا CNAME و گواهی SSL

ساخت زیردامنه روی سرور دیگر با رکورد A یا CNAME، تنظیم گواهی SSL و رفع خطای NXDOMAIN؛ راهنمای عملی برای مدیر سایت.

۷ دقیقه به‌روزرسانی ۲۴ آبان ۱۴۰۵

زیردامنه ساخته‌اید، در مرورگر blog.example.com را می‌زنید و به‌جای سایت، صفحهٔ «این سایت در دسترس نیست» یا خطای DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN می‌گیرید. یا بدتر: سایت بالا می‌آید ولی مرورگر هشدار گواهی می‌دهد و می‌گوید نام روی گواهی با دامنه مطابقت ندارد. هر دو مشکل تقریباً همیشه به یک نقطه برمی‌گردند: رکوردی که ثبت کرده‌اید با کاری که سرور مقصد انتظار دارد هم‌خوان نیست. این متن دقیقاً همان تصمیم را باز می‌کند.

رکورد A یا CNAME؛ کدام را برای ساخت زیردامنه انتخاب کنیم

اولین سؤال همیشه این است: زیردامنه را به IP وصل کنم یا به یک نام؟

اگر سرور مقصد IP ثابت دارد و خودتان کنترلش می‌کنید، رکورد A بگذارید. ساده است، یک لایه ترجمه کمتر دارد و در لاگ سرور دقیقاً می‌بینید کدام کلاینت از کجا آمده. نحو آن در پنل DNS این‌طور است:

blog.example.com.    3600    IN    A       185.xx.xx.xx

اگر مقصد یک سرویس ابری است که IP شما را عوض می‌کند (هاست اشتراکی، CDN، پلتفرم میزبانی)، CNAME بگذارید. CNAME یعنی «هرچه آن نام اشاره می‌کند، من هم همان را می‌گویم» و وقتی ارائه‌دهنده IP را عوض کرد، شما دست به DNS نمی‌زنید:

shop.example.com.    3600    IN    CNAME    target.provider.net.

نکتهٔ فنی که خیلی‌ها را زمین می‌زند: CNAME در ریشهٔ دامنه (مثلاً example.com بدون زیردامنه) مجاز نیست، چون با رکوردهای SOA و NS تضاد پیدا می‌کند. برای ریشه باید A یا ALIAS/ANAME بگذارید. برای زیردامنه اما CNAME کاملاً بی‌خطر است.

معیاررکورد Aرکورد CNAME
مقدار مقصدIP ثابتنام دامنه
تغییر IP سرورباید دستی عوض کنیدخودکار دنبال می‌کند
روی ریشهٔ دامنهمجازمجاز نیست
هزینهٔ اضافهیک lookup کمتریک مرحله resolve بیشتر

انتخاب من در عمل: تا وقتی سرور دست خودتان است A بگذارید؛ لحظه‌ای که مقصد از کنترل شما خارج شد، CNAME. اگر شک دارید، CNAME را انتخاب کنید، چون هزینهٔ اشتباهش کمتر است.

زیردامنه روی سرور دیگر: از DNS تا پاسخ HTTP

ثبت رکورد فقط نیمی از کار است. سرور مقصد هم باید بداند این نام را میزبانی می‌کند. اگر رکورد A را به IP سرور جدید بزنید ولی روی آن سرور VirtualHost یا server block برای blog.example.com تعریف نشده باشد، بسته به تنظیمات یکی از این‌ها را می‌بینید: صفحهٔ پیش‌فرض سرور، خطای 404، یا سایت اصلی که روی همان IP است.

در Nginx یک فایل جدا بسازید:

server {
    listen 80;
    server_name blog.example.com;
    root /var/www/blog;
    index index.html;
}

در Apache معادلش ServerName blog.example.com داخل یک <VirtualHost> است. بعد از تغییر، همیشه nginx -t یا apachectl configtest بزنید و بعد reload کنید. یک تایپو در server_name باعث می‌شود درخواست‌ها به اولین VirtualHost بیفتند و شما فکر کنید DNS خراب است.

برای اینکه بفهمید DNS درست resolve می‌شود یا نه، قبل از دست‌زدن به مرورگر از ترمینال تست کنید:

dig +short blog.example.com A
dig +short blog.example.com CNAME
curl -I -H "Host: blog.example.com" http://185.xx.xx.xx

دستور آخر مهم است: با -H "Host:" مستقیماً IP را صدا می‌زنید و هدر Host را دستی می‌فرستید. اگر اینجا پاسخ درست آمد ولی در مرورگر نه، مشکل قطعاً DNS یا کش است، نه وب‌سرور. اگر برعکس شد، مشکل در VirtualHost است. این تفکیک، نصف زمان عیب‌یابی را حذف می‌کند.

گواهی SSL برای زیردامنه؛ جایی که بیشترین اشتباه رخ می‌دهد

گواهی SSL روی دامنهٔ اصلی هیچ کاری برای زیردامنه نمی‌کند، مگر اینکه صریحاً برای آن صادر شده باشد. سه حالت دارید:

  • گواهی جدا برای هر زیردامنه: با Certbot ساده‌ترین راه است؛ certbot --nginx -d blog.example.com. هر زیردامنه یک گواهی مستقل دارد و انقضای هرکدام جداگانه مدیریت می‌شود.
  • wildcard: یک گواهی برای *.example.com که همهٔ زیردامنه‌های یک سطح را پوشش می‌دهد. نیاز به تأیید DNS-01 دارد، نه HTTP-01.
  • multi-domain (SAN): یک گواهی با چند نام مشخص. مناسب وقتی تعداد زیردامنه‌ها ثابت و کم است.

اینجا اشتباه می‌کنند: گواهی wildcard می‌گیرند و خیالشان راحت می‌شود، بعد a.b.example.com می‌سازند و هشدار گواهی می‌گیرند. wildcard فقط یک سطح را پوشش می‌دهد؛ *.example.com شامل a.b.example.com نمی‌شود. علامتش هم این است که دامنه در مرورگر باز می‌شود ولی قفل قرمز است و در جزئیات گواهی، نام میزبان با CN مطابقت ندارد.

اشتباه دوم: رکورد CNAME را به مقصدی می‌زنند که خودش گواهی معتبر دارد، ولی چون ترافیک از سرور خودشان رد می‌شود، مرورگر گواهی سرور خودشان را می‌بیند. گواهی مقصد در این مسیر اصلاً دیده نمی‌شود. اگر از پروکسی معکوس استفاده می‌کنید، باید گواهی را روی همان لبه (edge) صادر کنید.

برای مرور سریع نحو انواع رکورد و محدودیت‌هایشان، مرجع کامل انواع رکورد DNS را کنار دستتان داشته باشید؛ وقتی با یک رکورد TXT یا CAA سرگردان می‌شوید، سریع‌تر از جست‌وجوی پراکنده جواب می‌دهد.

TTL و انتظار بی‌فایده

رکورد را عوض کرده‌اید و ده دقیقه است به صفحهٔ قدیمی نگاه می‌کنید. این تقریباً همیشه کش است، نه خرابی. مقدار TTL را قبل از تغییر کم کنید؛ اگر TTL روی 3600 ثانیه است، یعنی تا یک ساعت ممکن است نسخهٔ قدیمی سرو شود.

روش درست این است: یک روز قبل TTL را به 300 برسانید، تغییر اصلی را انجام دهید، تست کنید، بعد TTL را برگردانید. اگر عجله دارید و TTL را همان لحظه عوض می‌کنید، رکوردهای کش‌شده در resolverهای میانی همچنان با مقدار قبلی سرو می‌شوند. برای درک اینکه چرا این تأخیر اجتناب‌ناپذیر است، راهنمای انتشار DNS و نقش TTL را بخوانید.

برای بررسی اینکه رکورد از دید سرورهای نام مختلف چه شکلی است، از ابزار بررسی رکوردهای DNS استفاده کنید. اگر از چند نقطهٔ جغرافیایی جواب یکسان گرفتید، کارتان تمام است و مشکل جای دیگری است.

وقتی زیردامنه‌ها زیاد می‌شوند

اگر ده‌ها زیردامنه دارید که بخشی از آن‌ها پویا هستند (مثلاً برای هر مشتری یک زیردامنه)، ثبت دستی رکورد جواب نمی‌دهد. دو راه دارید: رکورد wildcard در DNS، یا مدیریت برنامه‌نویسی‌شده از طریق API ارائه‌دهندهٔ DNS. رکورد wildcard سریع است ولی یک عیب جدی دارد: هر نامی زیر آن دامنه resolve می‌شود، حتی نام‌هایی که وجود ندارند، و این کار مدیریت گواهی SSL و تشخیص خطا را سخت می‌کند. جزئیاتش در رکورد wildcard و مدیریت زیردامنه‌های پویا آمده.

اگر زیردامنه را روی یک سرور مجازی جدا می‌برید، ترتیب کار مهم است: اول رکورد، بعد VirtualHost، بعد گواهی. اگر جای این سه را عوض کنید، وقت‌تان را صرف عیب‌یابی چیزی می‌کنید که اصلاً مشکل نیست. راهنمای گام‌به‌گام این مسیر در اتصال دامنه به سرور مجازی از رکورد A تا SSL آمده است.

و اگر مقصد یک هاست اشتراکی است که خودش گواهی و VirtualHost را مدیریت می‌کند، معمولاً کافی است زیردامنه را از پنل هاست اضافه کنید و بعد رکورد CNAME را به نامی که پنل به شما می‌دهد بزنید. برای بارهای سبک و سایت‌های وردپرسی، هاست لینوکس همین مسیر را کوتاه می‌کند چون گواهی و تنظیم دامنه از همان پنل انجام می‌شود.

ترتیب عیب‌یابی که واقعاً جواب می‌دهد

  1. با dig +short چک کنید رکورد درست resolve می‌شود یا نه.
  2. با curl -I -H "Host: ..." مستقیم به IP بزنید تا DNS را از معادله حذف کنید.
  3. اگر پاسخ HTTP آمد ولی گواهی مشکل داشت، سراغ صدور مجدد گواهی بروید، نه DNS.
  4. اگر هیچ پاسخی نیامد، فایروال و پورت 80/443 را روی سرور مقصد بررسی کنید.

اگر بعد از این چهار مرحله هنوز گیر هستید، راهنمای عیب‌یابی DNS با نشانه‌ها و ترتیب بررسی رکوردها را قدم‌به‌قدم جلو بروید. بیشتر مواقع مشکل در مرحلهٔ دوم خودش را نشان می‌دهد.

پرسش‌های پرتکرار

آیا برای ساخت زیردامنه باید دامنهٔ جدیدی ثبت کنم؟

نه. زیردامنه بخشی از همان دامنهٔ ثبت‌شده است و هزینهٔ ثبت جداگانه ندارد. فقط یک رکورد در ناحیهٔ DNS همان دامنه اضافه می‌کنید. اگر دامنه را تازه می‌خواهید ثبت کنید، از جستجو و ثبت دامنه شروع کنید و بعد زیردامنه‌ها را روی آن بسازید.

چرا زیردامنه‌ام باز نمی‌شود ولی دامنهٔ اصلی سالم است؟

چون رکورد زیردامنه یا ثبت نشده یا به مقصد اشتباه اشاره می‌کند. با dig +short sub.example.com ببینید چه IP برمی‌گردد و آن را با IP واقعی سرور مقایسه کنید. اگر خالی برگشت، رکورد وجود ندارد یا در ناحیهٔ DNS اشتباه ثبت شده است.

آیا گواهی SSL دامنهٔ اصلی برای زیردامنه هم کار می‌کند؟

نه، مگر اینکه گواهی صریحاً شامل آن نام باشد. گواهی معمولی فقط برای نام‌هایی معتبر است که در آن فهرست شده‌اند. برای پوشش زیردامنه‌ها باید گواهی جدا، گواهی multi-domain یا wildcard بگیرید.

چقدر طول می‌کشد تا زیردامنهٔ جدید فعال شود؟

معمولاً چند دقیقه تا چند ساعت، بسته به TTL رکورد و کش resolverها. اگر TTL روی 300 ثانیه باشد، تغییر تقریباً سریع دیده می‌شود؛ اگر روی 86400 باشد، ممکن است تا یک روز طول بکشد.

آیا این مطلب برایتان مفید بود؟