سایت از دسترس خارج شده، اما هیچچیز عوض نشده. نه رکورد A را دست زدهاید، نه سرور را جابهجا کردهاید. فقط چند روز پیش نیمسرور اختصاصی ساختهاید و ns1.example.com را جای نیمسرورهای قبلی گذاشتهاید. حالا dig جواب SERVFAIL میدهد و مرورگر میگوید DNS_PROBE_FINISHED_NXDOMAIN. مشکل نه در سرور شماست و نه در فایروال. مشکل این است که رجیستری نمیداند ns1.example.com اصلاً کجاست.
این همان جایی است که رکورد Glue وارد میشود. اگر همین حالا درگیرش هستید، ادامه را بخوانید؛ اگر فقط کنجکاوید، بدانید که این رکورد یکی از کمدردسرترین چیزهایی است که میتوانید یکبار برای همیشه درست تنظیم کنید.
رکورد Glue چیست و چرا بدون آن نیمسرور کار نمیکند
وقتی نیمسرور شما زیرمجموعهی همان دامنهای است که سرو میکند، یک دور باطل در حل DNS شکل میگیرد. برای رسیدن به example.com باید از ns1.example.com بپرسیم، و برای پیدا کردن آدرس ns1.example.com باید از example.com بپرسیم. رکورد Glue این حلقه را میشکند: یک رکورد A که در zone والد (یعنی zone دامنهی com.) قرار میگیرد و آدرس IP نیمسرور را مستقیم به resolver میدهد.
نکتهای که خیلیها اشتباه میفهمند: رکورد Glue در zone خودتان نیست. شما آن را در پنل رجیسترار یا از طریق EPP به رجیستری میفرستید. اگر در فایل zone خودتان یک رکورد A برای ns1 بسازید، آن رکورد برای ترافیک عادی کار میکند، اما هیچ کمکی به حل نیمسرور نمیکند.
کِی واقعاً به Glue نیاز دارید
فقط در یک حالت: وقتی نام نیمسرور زیرمجموعهی همان دامنهای است که به آن نیمسرور اشاره میکند. یعنی ns1.example.com برای دامنهی example.com. اگر نیمسرور شما ns1.provider.net باشد و دامنهتان example.com، هیچ Glueای لازم نیست؛ رجیستری خودش میتواند آدرس provider.net را حل کند.
پس اگر از نیمسرورهای ارائهدهنده استفاده میکنید، این مقاله را ببندید. اگر نیمسرور اختصاصی ساختهاید تا کنترل کامل zone را داشته باشید، Glue اجباری است.
ثبت رکورد Glue نزد رجیستری: مسیر عملی
در دامنههای بینالمللی، معمولاً در پنل رجیسترار بخشی به نام Host Records یا Nameserver Registration وجود دارد. آنجا نام هاست و IP را وارد میکنید. برای دامنههای .ir این کار از طریق ایرنیک انجام میشود و نیاز به شناسه ایرنیک دارد؛ جزئیاتش در راهنمای ثبت و مدیریت دامنه ir با شناسه ایرنیک آمده است.
برای هر نیمسرور دو رکورد لازم دارید: یکی IPv4 و یکی IPv6. اگر IPv6 ندارید، حداقل IPv4 را ثبت کنید، اما بدانید که برخی resolverها ترجیح میدهند هر دو را ببینند.
ns1.example.com. A 203.0.113.10
ns1.example.com. AAAA 2001:db8::10
ns2.example.com. A 203.0.113.11
ns2.example.com. AAAA 2001:db8::11
بعد از ثبت، تأیید کنید که رجیستری واقعاً آن را میبیند. بهترین راه، پرسیدن مستقیم از سرور TLD است، نه از resolver محلی که ممکن است کش داشته باشد:
dig +norecurse @a.gtld-servers.net ns1.example.com A
dig +trace ns1.example.com
در خروجی +norecurse باید بخش ADDITIONAL را ببینید که IP شما را برمیگرداند. اگر ANSWER: 0 گرفتید و بخش additional خالی بود، یعنی Glue ثبت نشده یا هنوز منتشر نشده.
خطایی که دامنه را کامل از دسترس خارج میکند
اینجا اشتباه میکنند: نیمسرور را در پنل دامنه ست میکنند، در فایل zone رکورد A برای ns1 میسازند، و خیالشان راحت است. بعد دامنه از دسترس خارج میشود و چون خودشان از resolver محلی استفاده میکنند که هنوز کش قدیمی دارد، تا ساعتها متوجه نمیشوند.
نشانهاش این است: سایت برای بازدیدکنندههای جدید باز نمیشود، اما برای خودتان باز میشود. یا برعکس، از شبکهی دیگر (مثلاً داده موبایل) تست میکنید و میبینید کار نمیکند. اگر dig +trace example.com بزنید، میبینید حل زنجیره درست پیش میرود تا به نیمسرور میرسد و آنجا SERVFAIL میشود، چون resolver نمیتواند آدرس نیمسرور را پیدا کند.
خطای دومی که زیاد میبینم: ثبت Glue با IP اشتباه. مثلاً IP قدیمی سرور که بعد از مهاجرت عوض شده. آنوقت نیمسرور به سروری اشاره میکند که دیگر DNS سرو نمیکند و همهچیز بیصدا خراب میشود. هر بار IP سرور DNS را عوض کردید، Glue را هم بهروز کنید. این کار را در چکلیست مهاجرت بگذارید، نه در حافظه.
Glue کافی نیست: zone باید واقعاً سرو شود
Glue فقط آدرس را میدهد. اگر سرور DNS روی آن IP بالا نیامده باشد یا فایروال پورت 53 را بسته باشد، باز هم سایت باز نمیشود. بعد از ثبت Glue این دو را چک کنید:
dig @203.0.113.10 example.com SOA +shortباید SOA برگرداند، نه timeout.dig @203.0.113.10 example.com NS +shortباید همان نیمسرورها را نشان دهد.
اگر timeout گرفتید، اول فایروال. روی اکثر سرورها ufw status یا iptables -L -n نشان میدهد پورت 53 UDP باز است یا نه. اگر باز بود و باز هم جواب نداد، احتمالاً سرویس DNS روی interface اشتباه listen کرده. در BIND خط listen-on و در PowerDNS خط local-address را چک کنید.
ترتیب درست بررسی را در راهنمای عملی عیبیابی DNS: نشانهها و ترتیب بررسی رکوردها نوشتهایم؛ اگر همین حالا سایتتان پایین است، از آنجا شروع کنید و بعد به Glue برگردید.
هزینهی پنهان: زمان انتشار و TTL
اینجا یک معاوضهی واقعی وجود دارد. رکورد Glue خودش TTL ندارد که شما کنترلش کنید؛ رجیستری با TTL خودش منتشر میکند و کش resolverهای میانی هم رویش سوار میشود. در عمل، تغییر Glue میتواند بین چند دقیقه تا چند ساعت طول بکشد. اگر عجله دارید و میخواهید فوری جابهجا شوید، راه سریعتر این است که موقتاً نیمسرورهای ارائهدهنده را ست کنید، سایت را بالا بیاورید، و بعد با حوصله Glue را درست کنید.
معاوضهی دوم: نگهداشتن نیمسرور اختصاصی کنترل کامل میدهد، اما مسئولیت کامل هم میآورد. اگر سرور DNS بخوابد، هیچکس سایت شما را پیدا نمیکند، حتی اگر وبسرور سالم باشد. حداقل دو نیمسرور روی دو شبکهی مختلف داشته باشید. یک نیمسرور یعنی یک نقطهی شکست برای کل دامنه.
و یک نکتهی عملی: قبل از هر تغییر بزرگ، TTL رکوردهای A را چند ساعت قبل به 300 ثانیه کم کنید. این کار برگشتپذیری را واقعاً سریع میکند. توضیح کامل مکانیزم کش را در انتشار DNS چیست و چرا زمان میبرد؟ راهنمای کامل TTL و کش بخوانید.
وقتی نیمسرور اختصاصی ارزشش را ندارد
صادقانه: برای اکثر سایتها، نیمسرور اختصاصی ارزش دردسرش را ندارد. اگر فقط یک سایت دارید و به قابلیتهای خاصی مثل DNSSEC با کلید خودتان یا GeoDNS نیاز ندارید، نیمسرورهای ارائهدهنده امنتر و کمدردسرترند. Glue را وقتی انتخاب میکنم که کنترل کامل zone، رکوردهای پویا، یا wildcardهای پیچیده لازم باشد؛ مثلاً وقتی دهها زیردامنهی پویا دارید که در رکورد wildcard و مدیریت زیردامنههای پویا در DNS به آن پرداختهایم.
اگر تصمیم گرفتید نیمسرور اختصاصی داشته باشید، سرور DNS را جدی بگیرید. یک VPS کوچک با منابع کافی برای هزاران کوئری در ثانیه کافی است؛ DNS بار پردازشی سنگینی ندارد اما به تأخیر شبکه و پایداری حساس است. اگر سرور DNS و وبسرور روی یک ماشین باشند و آن ماشین پایین بیاید، هر دو با هم میروند. جدا نگهشان دارید. برای سرویسهای سبک و پایدار، هاست لینوکس گزینهی سادهای برای میزبانی zone است، هرچند برای نیمسرور واقعی همان VPS جداگانه را ترجیح میدهم.
چکلیست قبل از ست کردن نیمسرور
- IP نیمسرورها را نهایی کنید. بعد از ثبت Glue، تغییرش دردسر دارد.
- Glue را برای هر دو نیمسرور، IPv4 و در صورت امکان IPv6، ثبت کنید.
- با
dig +norecurse @a.gtld-servers.netتأیید کنید که رجیستری آن را میبیند. - روی هر دو سرور، پاسخ مستقیم به کوئری را تست کنید:
dig @IP example.com SOA. - فایروال UDP/TCP 53 را باز کنید و از بیرون تست بگیرید.
- فقط بعد از اینها نیمسرور را در پنل دامنه ست کنید.
اگر ترتیب را برعکس کنید، سایتتان بین چند دقیقه تا چند ساعت پایین میماند و هیچ پیام خطای مفیدی هم نمیبینید. قبل از هر چیز، وضعیت فعلی رکوردها را با ابزار بررسی رکوردهای DNS ببینید و بعد تصمیم بگیرید.
پرسشهای پرتکرار
رکورد Glue را کجا ثبت کنم؟
رکورد Glue در پنل رجیسترار یا از طریق رابط EPP نزد رجیستری ثبت میشود، نه در فایل zone سرور خودتان. برای دامنههای .ir این کار از طریق ایرنیک و با شناسه ایرنیک انجام میشود. رکورد A که در zone خودتان برای ns1 میسازید، جای Glue را نمیگیرد.
چرا سایت با وجود Glue درست، باز نمیشود؟
احتمالاً سرور DNS روی آن IP سرویس نمیدهد یا فایروال پورت 53 را بسته است. با dig @IP example.com SOA مستقیم تست کنید. اگر timeout گرفتید مشکل شبکه یا سرویس است، نه رکورد Glue.
آیا بدون نیمسرور اختصاصی هم به Glue نیاز دارم؟
نه. Glue فقط وقتی لازم است که نام نیمسرور زیرمجموعهی همان دامنهای باشد که سرو میکند. اگر از نیمسرورهای ارائهدهنده استفاده میکنید، رجیستری خودش آدرسشان را حل میکند و کاری از شما ساخته نیست.
تغییر رکورد Glue چقدر طول میکشد تا اعمال شود؟
معمولاً از چند دقیقه تا چند ساعت، بسته به TTL رجیستری و کش resolverهای میانی. چون TTL این رکورد در کنترل شما نیست، برای مهاجرتهای عجلهدار بهتر است موقتاً نیمسرورهای ارائهدهنده را ست کنید و بعد با حوصله Glue را درست کنید.