سرور را ریاستارت کردهاید و حالا سایت بالا نمیآید. docker ps هیچ کانتینری نشان نمیدهد، یا بدتر: دیتابیس بالا آمده ولی اپلیکیشن با خطای Connection refused به آن وصل نمیشود. اگر با docker run چند کانتینر را دستی بالا آوردهاید، دقیقاً همینجا به دیوار میخورید. Docker Compose برای همین لحظه ساخته شده: یک فایل، کل استک، و رفتاری قابل پیشبینی بعد از هر ریاستارت.
چرا docker run برای استک واقعی جواب نمیدهد
یک دستور docker run تنها یک کانتینر را توصیف میکند. وقتی وب، دیتابیس و کش دارید، باید ترتیب راهاندازی، شبکهٔ مشترک، ولومها و متغیرهای محیطی را خودتان دستی مدیریت کنید. این کار تا اولین بار جواب میدهد. بار دوم که سرور ریاستارت میشود، هیچکس دستورها را دوباره اجرا نمیکند.
Compose این وضعیت را به یک فایل compose.yaml تبدیل میکند که هم مستند است و هم قابل اجرا. تفاوت اصلی در سه چیز است: شبکهٔ داخلی که سرویسها با نام همدیگر را پیدا میکنند، وابستگی ترتیب راهاندازی، و سیاست ریاستارت.
شبکهٔ داخلی: چرا اپلیکیشن نام دیتابیس را پیدا نمیکند
در Compose، هر سرویس با نام خودش در شبکهٔ پیشفرض قابل دسترسی است. یعنی اگر سرویس دیتابیس را db نام بگذارید، اپلیکیشن باید به هاست db وصل شود، نه localhost. اینجا اشتباه میکنند: توسعهدهنده روی لپتاپ خودش localhost را در کد هاردکد میکند، بعد روی سرور همان کد را بالا میآورد و میبیند اپلیکیشن به دیتابیس وصل نمیشود. علامتش هم این است: کانتینر وب سالم بالا میآید، لاگ خطای اتصال میدهد، ولی docker ps همهچیز را سبز نشان میدهد.
راهحل، متغیر محیطی است. هاست دیتابیس را هرگز در کد ننویسید:
services:
web:
image: myapp:1.4.2
environment:
DB_HOST: db
REDIS_HOST: cache
depends_on:
db:
condition: service_healthy
restart: unless-stopped
db:
image: mysql:8.0
environment:
MYSQL_ROOT_PASSWORD: ${DB_ROOT_PASSWORD}
volumes:
- db_data:/var/lib/mysql
healthcheck:
test: ["CMD", "mysqladmin", "ping", "-h", "localhost"]
interval: 10s
retries: 5
cache:
image: redis:7-alpine
restart: unless-stopped
volumes:
db_data:
دو نکته در همین فایل ارزش توجه دارد. اول، depends_on با condition: service_healthy واقعاً منتظر میماند تا دیتابیس آماده شود؛ نسخهٔ سادهٔ depends_on فقط ترتیب شروع را رعایت میکند و کاری با آمادهبودن ندارد. دوم، restart: unless-stopped باعث میشود بعد از ریاستارت سرور، کانتینرها خودشان برگردند. بدون این خط، دقیقاً همان صحنهای را میبینید که در ابتدا توصیف شد.
مدیریت متغیر محیطی و رمزها
رمز دیتابیس را داخل compose.yaml ننویسید. فایل را در گیت commit میکنید و رمز برای همیشه در تاریخچه میماند. از فایل .env استفاده کنید و آن را در .gitignore بگذارید:
DB_ROOT_PASSWORD=یک-رمز-تصادفی-بلند
APP_ENV=production
Compose بهطور خودکار فایل .env کنار compose.yaml را میخواند و ${DB_ROOT_PASSWORD} را جایگزین میکند. برای محیط production، فایل رمز را با دسترسی محدود نگه دارید: chmod 600 .env. این کار جلوی خواندن رمز توسط کاربران دیگر سرور را میگیرد.
یک تلهٔ عملی: اگر مقدار متغیر شامل کاراکتر $ باشد، Compose آن را بهعنوان متغیر تفسیر میکند. برای رمزهای تصادفی که ممکن است $ داشته باشند، آن را با $$ بنویسید یا از فایل env_file جداگانه استفاده کنید.
ولومها: دادهای که نباید با کانتینر بمیرد
هر دادهای که داخل کانتینر نوشته شود، با حذف کانتینر از بین میرود. برای دیتابیس این فاجعه است. ولوم نامدار (db_data در مثال بالا) داده را بیرون از چرخهٔ عمر کانتینر نگه میدارد. برای فایلهای آپلودی کاربران هم همین منطق برقرار است؛ اگر حجم فایلها زیاد میشود، نگهداشتن آنها روی فضای ذخیرهسازی آبجکت بهجای دیسک محلی، هم پشتیبانگیری را سادهتر میکند و هم فضای سرور را آزاد نگه میدارد.
نکتهای که کمتر گفته میشود: ولومها را با docker compose down -v پاک نکنید مگر عمداً بخواهید همهچیز را از صفر بسازید. این دستور -v دادهٔ دیتابیس را هم حذف میکند و در محیط production یعنی از دست دادن همهٔ رکوردها.
ترتیب راهاندازی و مهاجرت دیتابیس
حتی با service_healthy، مهاجرتهای دیتابیس (migration) باید قبل از بالا آمدن اپلیکیشن اجرا شوند. دو راه دارید: یک سرویس جداگانه که فقط migration را اجرا میکند و بعد خارج میشود، یا اجرای migration در entrypoint خود اپلیکیشن. راه اول تمیزتر است چون اگر migration شکست بخورد، اپلیکیشن اصلاً بالا نمیآید و خطا را زودتر میبینید.
migrate:
image: myapp:1.4.2
command: ["./manage.sh", "migrate"]
depends_on:
db:
condition: service_healthy
restart: "no"
مقدار restart: "no" عمدی است. این سرویس باید یک بار اجرا شود و تمام. اگر unless-stopped بگذارید، بعد از موفقیت هم مدام دوباره اجرا میشود.
چه زمانی Compose کافی نیست
Compose برای یک سرور، چند سرویس و بار متوسط انتخاب درستی است. ساده است، دیباگ کردنش راحت است و به orchestration سنگین نیاز ندارد. اما یک محدودیت واقعی دارد: روی چند سرور مقیاس نمیگیرد. اگر به چند نود، توزیع بار بین ماشینها و راهاندازی مجدد خودکار کانتینر روی نود سالم نیاز دارید، Compose دیگر جواب نمیدهد و باید به سمت Kubernetes بروید. برای تیمهای کوچک، این مهاجرت زودتر از موعد هزینهٔ نگهداری زیادی تحمیل میکند؛ اگر کوبرنتیز مدیریتشده را انتخاب میکنید، فقط وقتی که واقعاً به چند نود نیاز دارید.
برای استک تکسروری، پیشنهاد من روشن است: Compose را انتخاب کنید و تا وقتی تعداد سرورها از یکی بیشتر نشده، سراغ Kubernetes نروید. اگر بعداً مقیاس افقی لازم شد، معماری سرویسها همان میماند و فقط لایهٔ orchestration عوض میشود. برای درک بهتر مسیر مقیاس، راهنمای مقیاسپذیری خودکار؛ افقی یا عمودی؟ نقطهٔ شروع خوبی است.
اجرا و بررسی سلامت استک
بعد از نوشتن فایل، اول اعتبارسنجی کنید و بعد بالا بیاورید:
docker compose config
docker compose up -d
docker compose ps
docker compose logs -f web
دستور config فایل را با متغیرهای جایگزینشده چاپ میکند و خطاهای نگارشی را قبل از استقرار نشان میدهد. اگر رمزی اشتباه جایگزین شده باشد، همینجا میبینید، نه در لاگ production. برای پایش مداوم سرویسها و هشدار روی قطعی، راهنمای مانیتورینگ سرور و هشداردهی هوشمند را ببینید؛ Compose سرویس را بالا میآورد، ولی پایش به شما میگوید کِی پایین افتاده.
اگر استک را روی یک سرور ابری اجرا میکنید، منابع را از ابتدا درست انتخاب کنید. دیتابیس روی دیسک NVMe تفاوت محسوسی در زمان پاسخ کوئریها ایجاد میکند و بعداً مهاجرت دادن داده گران تمام میشود. زیرساخت ابری (IaaS) سرورنت امکان انتخاب منابع را از همان ابتدا میدهد.
پرسشهای پرتکرار
چرا کانتینرها بعد از ریاستارت سرور بالا نمیآیند؟
تقریباً همیشه بهخاطر نبودن restart: unless-stopped در سرویسهاست. Docker بهطور پیشفرض کانتینرهای متوقفشده را بعد از بوت سیستم دوباره اجرا نمیکند. این خط را به هر سرویسی که باید همیشه در حال اجرا باشد اضافه کنید و بعد با docker compose up -d یک بار اعمالش کنید.
تفاوت depends_on ساده و condition: service_healthy چیست؟
depends_on ساده فقط ترتیب شروع کانتینرها را تعیین میکند و تضمینی دربارهٔ آمادهبودن سرویس نمیدهد. با condition: service_healthy، Compose منتظر میماند تا healthcheck دیتابیس موفق شود و بعد سرویس وابسته را بالا میآورد. برای دیتابیسها همیشه نسخهٔ دوم را انتخاب کنید.
رمزها را در Docker Compose کجا نگه داریم؟
در فایل .env کنار compose.yaml، با دسترسی chmod 600 و خارج از گیت. در فایل Compose فقط با ${VAR} به آنها ارجاع بدهید. اگر رمز شامل $ است، آن را با $$ بنویسید تا Compose اشتباه تفسیرش نکند.
آیا Compose برای production مناسب است؟
برای استک تکسروری با بار متوسط، بله و انتخاب منطقیتری از Kubernetes است. محدودیت اصلیاش مقیاس افقی روی چند سرور است. تا وقتی روی یک ماشین کار میکنید، Compose سادهتر، سریعتر برای دیباگ و کمهزینهتر برای نگهداری است.
همین حالا فایل compose.yaml خودتان را باز کنید و ببینید کدام سرویس restart ندارد. همان یک خط، تفاوت بین سایتی است که بعد از ریاستارت برمیگردد و سایتی که تا صبح پایین میماند.
دیدگاهها ۰
هنوز دیدگاهی ثبت نشده؛ اولین نفر باشید!